Harf Tamircisi

Şair Sapho’yu, Odiseus Elitis’i hatta Konstantin Kavafis’in şiirilerini dilimize kazandıran 1924 yılında Heybeli adada doğan ve günümüzde sayıları hayli azalan İstanbul Rumlarından Doç. Dr. Kriton Dinçmen yaş haddiyle emekli olana kadar İstanbul Üniversitesi Adli Tıp Enstitüsünde adli psikiyatr olarak görev yaptı. Dinçmen’ in bugüne kadar dört öykü, bir roman, iki şiir ve psikiyatrinin mitolojik kökenleri ile ilgili bir kitabı yayınlanmıştır. Ayrıca üç tarihi eser, bir felsefi deneme kitabı, iki şiir, üç roman ve iki biyografik romanı Yunanca, Fransızca ve İngilizceden çevirmiştir.

İki yıl önce 84 Yaşında yitirdiğimiz Dinçmen yaşının verdiği sağlık sorunlarına rağmen Tıp Fakültesi son sınıf öğrencilerine “Ütopya ve Hekimlik Ütopyaları” üzerine ders verme hazırlığındaydı. Mesleğe yeni başlayacaklara hekimin ütopyasız olmaması gerektiğini, günü geldiğinde hasta ve hasta yakınlarının beklediği mucizeleri düşlemeden, onları kovalamadan insanların gözünde makbul hekim olunamayacağını anlatma çabasındaydı. 84 yaşında olmasına rağmen kendince ütopik olanı kovalayarak hekimlik ütopyalarını öğrencilere ulaştırabilme kaygısını taşıyordu. Söyleşilerinde toplumları geçmişleri kadar gelecek beklentilerinin de ayakta tuttuğunu, ütopyası olan insanlar çoğaldıkça toplumların geleceğe kök salıp güçleneceğini vurgulardı.

Denemelerinden birinde pek çoğumuzun yaptığı gibi vefasızlıktan yakınmak yerine vefaya olan övgülerini şu sözlerle kaleme almıştı;

“Ben Vefa’yım… Siz insanların en az bildiği, bilmeyi en az istediklerinizdenim. Hep en sonda ortaya çıkar, coşku ve duygularınızın sakinleşip yatışmasından, problemlerinizin halledilip küllenmesinden sonra görünürüm. Ortaya çıkışım, çoğu kez sizlerin mutluluğunu ve huzurunu gölgeler. Çünkü, sorunun çözülmüş olması ile gelir ve kanatlarımın çırpıntıları ile duymakta olduğunuz mutluluğun bir bedeli olduğunu sizlere hatırlatırım.
Siz mutluluktan uçarken, mutluluğunuz nedeniyle, insan olmanızın bir ifadesi olarak, bu mutluluğu tatmanıza yardım edene karşı, hiçbir zaman ve hiçbir şekilde ödeyemeyeceğiz borcunuz olduğunu hatırlatırım. Ben Vefa’yım. Korkmayın, sizi esir almayan bir borçtur; vefa. İnsandaki karar serbestîsini bozmayan, aklınızı çelmeyen, sizin insan olma gururunuzdan bir şey çalmayan, kişiliğinizin yapısından ödün vermenizi istemeyen bir borçtur. Sizi insan yapan bir borçtur. Borcun karşılığını verdiğinizde, hissetmekte olduğunuz mutluluk kat be kat artacaktır. Meselenizin halledilmiş olmasının size vermiş olduğu mutluluğa insan olmanızın gururlu mutluluğu da katılacaktır.”

27 Ağustos 2008 günü kaybettiğimiz Doç. Dr. Kriton Dinçmen aramızdan ayrılmadan önce sıra dışı vefat ilanını kendi kaleme almış ve “Teşekkür” başlığı ile yayınlanmasını vasiyet etmişti. Bu teşekkürü sağlığımda yazıyorum cümlesiyle başlayan ilanda Kriton Dinçmen bizlere şöyle veda etti:

“İki oğlum Ümit ve Başar’la kızım Yasemin’e, sevgili arkadaşım ve doktorum Prof. Dr. Itır Yeğenağa, Prof. Dr. Ahmet Alponat, beni hayatta tutmak ve acılarımı azaltmak için uğraşan tüm meslektaşlarım ve sevgili hocalarıma, benim güçlüklerime göğüs geren sevgili Reyhan’a ve hayatımda rastladığım herkese teşekkür ederim”

Dinçmen’in cenazesi 28 Ağustos 2008’de Cerrahpaşa Tıp Fakültesinde düzenlenen törenin ardından tıp öğrencilerinin kadavra eğitiminde kullanılmak üzere Anatomi Anabilim Dalı Başkanlığına teslim edildi.

Bizlere vefalı olmanın, insan olmanın gururlu mutluluğunu hatırlatacağı mesajını veren merhum Dinçmen’den, o kocaman yürekten geriye ise kitapları, çevirileri, ütopyaları ve kendi ölüm ilanında yazdığı “hayatımda tanıdığım herkese teşekkür ederim” mesajı kaldı.

Biz teşekkür ederiz sevgili hocam. Hayatımıza kattıkların için, biz teşekkür ederiz. İyi ki vardın, burada aramızdaydın.

Mehmet Uhri

12 Eylül 2010’da yapılacak referandum ile önümüze konulan sandıkta neyin oylanacağı konusunda net fikri olana rastlamak zor. Evet veya hayır seçiminde her konuda olduğu gibi bölünmeyi başarıyoruz ama oyumuzun renginin ifade ettiği içerik konusunda çoğumuz susuyor. Evet diyenler yargı reformunda hükümetin uzlaşmak yerine tek yanlı dayatmacı tavır takınmasına da evet demiş olurken hayırcılar ise darbecilerin dokunulmazlığı veya memur sendikacılığının önünün açılmasına da hayır demiş olacaklar. Böyle bir saçmalıkla bizleri yüz yüze bırakan siyasetçilerin sanki yaşananların müsebbibi kendileri değilmiş gibi kenara çekilip slogan üretmelerine kızmamak elde değil.

1980 darbesi ile ülkemizi küresel liberal sisteme dahil eden süreç pek çok alanda değişim ve gelişimi başlattı. Sözgelimi bankacılık veya sağlık alanında ülkenin bugün geldiği noktayı 30 yıl önce hayal bile edemezdik. Yaşanan süreç insani gelişmişlik düzeyi üzerine de olumlu etki yaptı. “Ne iş olsa yaparım abi” diyenlerin sayısı azaldı, liyakatın önemi yanı sıra her alanda eğitimli kalifiye eleman sayısı arttı.   

Dahası, yaşanan bu değişim gelişim sürecine ayak direyen alanlar giderek daha fazla göze batar hale geldi.

Sözgelimi, hukuk sistemimizin değişmeden kalma inadı adalet dağıtmada başarılı olduğu pek söylenemeyecek hantal hukuk sistemimiz olduğu gerçeğini görünür kıldı. AİHM den dönen davalarımızın çokluğunda açık ara önde olmamız bile reform gerektiği konusunda hukuk adamlarımızı ikna edemedi. Gelinen noktada siyasalaşmasından endişe edilen, adalet dağıtmada sorunlu, iç denetim mekanizmaları tıkanmış hukuk sistemiyle adalet dağıtmaya çalışıyoruz. 

Benzer bir süreç medyada da mevcut. Temel meslek etiği konusunda bile uzlaşmayan, taraf tutup karşıtı üzerinden kendi varlığını sürdürmeye çalışan ve bu var oluş kaygısı yüzünden mesleğin en temel değerlerinden bile vazgeçmeye teşne medya ve çalışanları ile toplumsal belleğimizi ayakta tutmamız çok zor görünüyor.

Tüm bunlara ek olarak siyaset ve siyasetçilerin de değişmeye direndiklerini, rahmetli Cemal Nadir Güler ustanın Amcabey tiplemesinde karikatürize edilmiş haliyle kalma konusunda neredeyse uzlaşılmış olduğunu görmek ülkenin geleceği açısından çok kaygı verici duruyor. Her şey değişiyor, partiler kapanıp yenileri açılıyor ama siyasetçi ve siyasi söylem değişmiyor.

Bu siyaset ve siyasetçiler ile gidilemeyeceğinin açık örneği de önümüzdeki referandum.

Bakıyorsunuz, anayasanın değişmesi demokratikleşmesi konusunda tarafların söylemleri örtüşüyor ancak iş uzlaşmaya gelince kıyamet kopuyor. Kendini karşıt siyasi söyleme göre konumlandıran ve ancak o şekilde var edebilen çapsız siyasetçiler, uzlaşma olunca varlık nedenlerini yitirmekten karşıtına benzemekten korkuyor. En kolay uzlaşabileceği demokratikleşme alanında bile içeriği dolu siyasi söylemi olmadığı için uzlaşmak yerine karşı çıkmakla kendini var kılmayı deniyor. Bu siyaset ortamı ve siyasetçiler ile ülkenin yol alması çok zor görünüyor.

AKP’nin getirdiği anayasa değişikliklerinin demokrat tavır almaktan çok hukuk alanında kendince reform isteği üzerinden dayatmaya dönüştüğünü düşünenimiz çoktur. Bunca yıldır el sürmedikleri değişikliklerin demokratikleşme postu ile sunulmasını yine o eski sığ politik düşüncenin ürünü olarak okumak mümkün. Muhalefetin ise elle tutulur siyasi içerik üretmek söylem geliştirmek yerine karşı söylem kolaycılığına kaçtığı gün gibi meydanda. Üstelik bu çapsız, basiretsiz öngörüsüz siyasetçiler referandum sandığı önümüze konduğunda neyi oyladığımızdan çok kimin söylemine oy verdiğimiz üzerinden siyaset yapmayı amaçlıyor. Oylamadan evet sonucunun çıkmasının yürütme için güven oylaması olacağından öte anlam taşımadığını düşünen siyasetçilerle veya sonucun hayır olması halinde değişiklik istenen pek çok maddenin (darbecilerin dokunulmazlığı, memurun sendikal hakları vb ) bir daha gündeme alınmasının zorluğunun idrakinde bile olmayan siyasetçilerle ülkenin geleceği konusunda kaygılanmamak elde değil.

Bir seçmen olarak 12 Eylül’de yapılacak referandumun çapsız, basiretsiz ve kendini ancak karşıtı üzerinden tanımlamayı başarabilen siyasetçi tipini görünür kılacağını, siyasi partiler yasası ve seçim yasaları üzerinde değişiklik baskısı oluşturacağını umuyor, bekliyorum.

Mehmet Uhri

Seçmen

Hekimler, sağlık sektöründe son yıllarda hızlanan baş döndürücü dönüşümü yorumlama ve kendi konumlarını belirlemede zorlanıyor. Bilgi toplumu, sağlığı piyasalaştırıp alınır satılır meta haline dönüştürdükçe hekimin mesleki konumu da değişiyor. Öznesi insan olan bir mesleğin uygulayıcısı olmaktan çıkıp hastalar ile birlikte sisteme para kazandıran nesnelere dönüşmenin sancısını yaşıyorlar. Sağlık hizmetine ulaşmada tıkalı kanalları açarak pazarı büyütmeye çalışan yeni sistem hastalara daha çok sağlık hizmeti sunuluyormuş görüntüsü vererek toplumdan destek almayı da başarıyor. Verilen sağlık hizmetine ve harcanan onca paraya karşın toplumun ne kadar sağlıklı olduğu henüz sorgulanmıyor. Her ne olursa olsun, sağlık alanında yaşanan paradigma değişikliğini okumak, yorumlamak ve topluma anlatmak yine hekimlere düşüyor.

Hekimlerin kafa karışıklığı pozitif bilim ve hümanist dünya görüşü ile yaşanan dönüşümü açıklamakta zorlanmasından kaynaklanıyor. Hastayı nesneleştiren ve ticaretin öncelikleri içine hapseden bu sistemin hümanist olma amacı olmadığı gibi sadece karlılık getirdiği oranda pozitif bilime gereksinimi var. Geçtiğimiz yüzyılın tarım veya sanayi toplumu paradigmasının şekillendirdiği hekimlik mesleği yaşanan dönüşüm ile sınıfsal köklerini de yitiriyor.

Günümüzde hekimlerin batıda sınıfsal anlamda küçük burjuva kökenli olmasından söz edilebilirken ülkemizin de içinde bulunduğu doğu toplumlarında genel olarak feodal görüntülü olarak görev yaptıklarını izliyoruz. Batı’da sanayi ve ticaret burjuvazisi gereksinim duyduğu nitelikli işgücünün sürekliliğinin ve niteliğinin korunması için hekim bulundurma gereksini duymuş, sağlık sistemi bu beklenti doğrultusunda şekillenmiştir. İşgücünün sağlanması ve korunması için istihdam edilen hekimlerin küçük burjuva görüntüsü, emek eksenli politikalardan uzak durması, elitist tavrı biraz da sanayi burjuvasinin kanatları altında olmasından kaynaklanmaktadır.

Tarım toplumlarında ise feodal yapının gereksinim duyduğu işgücünün sürekliliği ve niteliğinin korunması amacıyla hekimler yine feodal sistemin sunduğu hizmet olarak görev yapmıştır. Adı sanı duyulmuş pek çok doğu kökenli hekimin ait olduğu feodal ailenin adı ile anılması, ağa çocuklarının hekim yetiştirilmesi biçiminde uygulamalar yaşanmıştır. İstisnai durumlar haricinde ülkemiz hekimlerinin bu alandaki görüntüsünün doğu toplumlarının feodal yapısı ile paralellik göstermekte olduğundan söz edilebilir. Sanayileşmede geri kalmış yeni Cumhuriyetin mevcut feodal yapıyı devlet içine entegre ederek devletçilik ve sosyal devlet anlayışı ile kalkınmaya çabalaması sürecinde hekimlerin de devletçi feodal görüntünün kanatları altında hizmet ürettikleri söyleyebiliriz.  

Her ne şekilde olursa olsun batıda küçük burjuva, doğuda feodal görünümlü hekimlerin, bilişim iletişim devrimi ile birlikte piyasalaşan sağlık sisteminde sınıfsal temellerini yitiriyor olduğunu, mesleğin biçim değiştirdiğini görüyoruz. Kıdemli hekimler meslekte yozlaşma veya deformasyon olarak tanımlasa da yaşanan özetle budur.  

Bilgi toplumunun ürettiği piyasalaşan sağlık sisteminde hekimlerin bilgi, donanım, deneyim ve hatta hikmetlerine gereksinim azalmaktadır. Sağlık hizmeti veriler, tahliller, görüntüler üzerinden bir tür veri işlemeye dayalı teknik hizmete dönüşmektedir. Süreç, hekimi teknoloji uygulayıcısı olarak yeniden tanımlamakta, bilişim iletişim toplumunun işçisi, bir tür emekçi durumuna dönüştürmektedir. Ameliyatları yapan robotlardan tutun, eldeki veriler ile olası tanıları gözden geçirip tedavi planlayabilen bilgisayarların olduğu böylesine gelişmiş ortamda bilgi ve deneyimli hekimlerden çok standartlara uygun veri işleyebilen teknik eleman beklentisi olduğu açıktır. Bunun için burjuva görüntülü elitist veya feodal görüntülü yukarıdan bakan dayatmacı hekimlerden çok, sanayi toplumunun başlangıç yıllarındaki köleleştirilmiş teknik iş gücüne gereksinim duyulduğu artık her ortamda hissediliyor. Sağlık işletmelerine dönüşen hastanelerin Taylorizm ve Fordizm’i hatırlatan seri üretim yapar hale dönüştürülmesi yanı sıra “çalıştığın kadar kazan, sisteme kazandırdığın paradan prim al” biçiminde yönlendirmeler yapması sanayileşmenin ilk yıllarındaki o acımasız süreci hatırlatıyor.

Bilgi toplumunun işçi sınıfına dönüşen hekimler geçmiş birikim ve dünya görüşleri ile yaşananları anlamlandırmakta güçlük çekmektedir. Üstelik bu yeni düzenin işçileri olarak emek mücadelesi yapmak zorunda olduğu görülmesine karşın yitirilen sınıfsal kökenler nedeniyle mücadeleden uzak duran hekimlerin hak kaybına uğraması, giderek köleleştirilmesi hatta hukuki ve ekonomik yaptırımlarla kontrol altında tutulması kaçınılmaz görünüyor.

Bileşim iletişim toplumunun donanımlı teknik işgücü olarak yeniden tanımlanan hekimler bu yeni paradigmada geleceğin emek eksenli mücadelesini örgütlemek, sendikal faaliyetler tarihini gözden geçirip meslek tabanlı örgütlü mücadeleyi başlatmak zorundadır. Kitlelerin sağlık üzerinden sömürülmesinde hekimleri köleleştirilmiş ucuz işgücü olarak kullanmayı amaçlayan yeni toplum modelinde Malpraktis yasası, mesleki mali sorumluluk sigortası gibi havuç ve sopa taktiğinin gündemde olması biraz da bundandır.

Sanayileşmenin ilk yıllarında yaşanan emeğin köleleştirilip sömürülmesi sürecini şimdi bu yeni toplum modelinde hekimler ve diğer sağlık çalışanları yaşamaktadır. Üstelik bilgi toplumunun henüz başında olduğumuz düşünülürse bu yeni paradigmanın sağlık gibi pek çok insani kavramı metalaştırıp piyasalaştırmayı deneyeceğini de öngörebiliriz. Sözgelimi yakın bir gelecekte hukuk sisteminin piyasalaşması ile hakların alınıp satıldığı, metalaştığı bir dünyada bu kez hukukçuların hekimler ile kol kola meslek tabanlı eylemler örgütlediğini görürsek şaşırmamalıyız.   

Yaşanan değişim ve dönüşüm kaçınılmaz gibi görünse de insan odaklı bir dünyada yaşamayı arzulayanların örgütlü mücadelesi birkaç yüzyıl önce olduğu gibi dönüşümün acımasız yanını frenleyebilir. Sınıfsal kökenlerini yitiren hekimler, bilgi toplumunun işçileri olarak örgütlenmek ve insani öze sahip çıkmak için direnmek durumundadır. Sanayileşme ile başlayan işçi hak ve mücadelesi süreci göz önüne alındığında girişilecek mücadelenin hayli güç, yıpratıcı ve sabır gerektirdiği açıktır. 

Dr. Mehmet Uhri

Yemeklerin çoğunun benzer tariflerle yapılmasına karşın bazılarının yaptığı yemekler kıskandıracak ölçüde lezzetli olabilmektedir. Tat ve koku algılarının uyumlu bir aradalığı olarak adlandırabileceğimiz lezzet algısı benzer tarifler kullanılmasına rağmen kimilerinin sihirli parmaklarında daha bir lezzet kazanmaktadır. El becerisi, el yatkınlığı, mutfak kültürü gibi kavramlarla ifade etmeye çalışılan bu lezzet nüansları mutfak sırları olarak kabul edilmektedir. Tarifi herkesçe bilinen yemeklerde dahi tanıdığımız bazı isimlerin elinden o yemeği yemenin lezzetini çoğumuz biliriz. Genellikle bir aile büyüğüne ait olan o mahir ellere sorarsanız her zamankinden farklı yemek yapmamış, tadını kararında bırakmaya çalışmıştır. Gerçekten de yemeğin yapılışına bakarsanız yazılı tarifin ötesinde pek bir değişiklik yoktur. Gerçekte ise ölçüp değerlendiremediğimiz farklılık olduğu kesin gibidir.

Binlerce yıl önce insanoğlunun optik ile ilgili bilgileri sınırlıyken, görme kusurlarını giderecek gözlüğü icat etmemişken herkes aynı görüntüyü, benzer netlikte gördüğüne inanırdı. Bazıların gözünün daha keskin olduğu bilinirdi ancak neden böyle olduğu sorusu cevapsız kalırdı. Gün gelip optik bilgileri ortaya dökülünce anladı insanoğlu, birilerinin neden daha iyi görüp daha net seçebilmekte olduğunu. Günümüzde benzer bir süreç tadım ustaları ve gurme diye adlandırdığımız kişiler için yaşanmakta. Gurme diye adlandırdığımız kişilerin neden böyle olduklarını, tadına baktığı yemeği tarife gerek kalmaksızın pişirebilmeyi başaranların bunu neye göre yapabildiğini henüz ölçemiyoruz ama onların varlığını inkar da edemiyoruz. Onlar, görünen gerçeğin ardında henüz görmediğimiz gerçekler olduğunu bulup göstermeye çalışıyorlar. Bunu yaparken tat ve kokuların uyumlu bir aradalığının yanı sıra bazı unsurların öne çıkarılması hatta abartılması biçiminde bir yöntem izliyorlar. Yemeğin tarifindeki unsurlardan birinin miktarını arttırıp baskın hale getirmek, uyumlu bir aradalıktan vazgeçip lezzetin derinliğini göstermeye çalışmak çoğu kez o sihirli parmakların tercih ettiği yöntem olarak karşımıza çıkıyor.

4 Mayıs – 18 Temmuz tarihleri arasında İstanbul Pera Müzesinde açılan Fernando Botero resim sergisini gezerken benzer bir lezzet algısına kapılmamak elde değil. Botero’nun resimlerindeki figürler çoğumuzun bildiği, hatta neredeyse çizebileceğini bile düşünebileceği türden basit yalın anlatımlar taşıyor. Resimleri özel kılan ise figürler arasında uyumlu bir aradalık kaygısından bağımsız, hacimleri abartarak ifade etmenin seçilmiş olmasıdır. Kullanılan yöntem, bazılarınca basit bulunarak eleştirilmekle beraber ortaya çıkan resimlerin anlatım gücü, lezzeti inkar edilememektedir. Kolombiya kökenli sanatçı bilinen görüntü ve anlatımları kullanmasına karşın o özel anlatım gücünü hemen her eserine yansıtabilmiştir. Sergiyi gezenlerin ilk izlenimleri tarife uygun yapılırsa herkesin kolaylıkla yapabileceği lezzetli bir yemek izlenimi doğursa da detaylara girildiğinde hacimli figür seçiminin perspektifi zayıflatarak anlatımı kuvvetlendirmekte olduğu fark edilmektedir. Botero’nun mutfağı diye adlandırabileceğimiz bu basit, yalın ancak lezzetli anlatımın gücü onun uluslararası kimliğine de yansımıştır.

ABD’nin Irak işgali sırasında Ebu Garib cezaevinde yaptığı insanlık dışı uygulamaları konu alan resimlerden oluşan sergi ise uygarlığın ve özgürlüğün vatanı olduğunu iddia eden ABD’nin gerçek yüzünü ortaya çıkarmıştır. Botero, bu sergi ile malum çevrelerden tepki alsa da tarihe not düşmeyi başarmıştır.

Güney Amerika kültürünün parçası olarak dünyaya seslendiğini insanı ve doğayı anlattığını ifade eden Botero Kolombiya mutfağının, resimlerinin ilham kaynağı olduğunu vurgulamaktadır. Yemeklerin çoğunda bazı tat ve kokuların baskın olmasının lezzeti arttırmasından yola çıkarak, perspektif aramak yerine hacimlerle oynayarak anlatımı kuvvetlendirebildiğinden söz etmektedir.

Resimlerinde uyum ve harmoni aramak yerine figürlerin hacimleri ile oynayarak anlatım gücü ve derinliği yakalamayı Kolombiya mutfağına borçlu olduğunu ifade eden Fernando Botero’nun sergisi 18 Temmuz 2010’ a kadar açık kalacaktır. Sergi süresince Pera Cafe’de her hafta sonu aralarında Kolombiya usulü kıymalı börek veya ballı limonlu tavuk gibi yerel özgün yemeklerin de olduğu Kolombiya mutfağının özgün örnekleri sunulacaktır.

Botero’nun sihirli parmaklarının ürünü olan resimleri ve Kolombiya mutfağının özgün tatları ile Pera müzesindeki sergi, resim meraklıları kadar lezzet tutkunlarına da doyurucu saatler yaşatacak gibi görünüyor. Kaçırmayın.

Mehmet Uhri

Her şey arkadaşımın sahaflardan satın aldığı Osmanlıca kitabın içinden çıkan eski bir mektup zarfı ile başladı. Zarfın üzerindeki pulların koleksiyon değerini öğrenmek ve yazıları çözmek için yardım istemişti. Zarf 27.08 1333-Rumi (miladi 1917)  tarihinde İstanbul Beyoğlun’dan postaya verilmişti. Gönderen kısmında Beyoğlu Birinci Ceza Mahkemesi Reisi Hacı Ahmet Bey yazılıydı. Zarfın ön yüzünde ise “İkinci Kolordu-yu Osmani, dördüncü Fırkanın Onuncu Alay Üçüncü bölüğü Mulazım-ı sanisi (üsteğmen) Asitaneli (İstanbullu ) Hasan Refik Bey’e takdim” yazıyordu.

Zarfın içi boştu. Pulu için saklanmış zarf izlenimi alınıyordu. Gerçekten de zarfın üzerindeki 10 paralık pul Fenerbahçe burnunda o zamanlar var olan deniz fenerinin resmini ve eski yazıyla Fenerbahçe yazısını içeriyordu. Zarfı barındıran kitabın sayfalarında zarftaki yazıya benzer el yazısı ile yazılmış notların varlığı asker mektubunun altında yatan dramın aydınlatılmasına yardımcı oldu.  

1917 ve öncesi ülkenin parçalandığı yüz binlerin şehit olduğu imparatorluğun en acılı dönemi. Böylesine bir ortamda mahkeme reisi oğlunu hayatta tutabilmek uğruna arkadaşları gibi Çanakkale cephesi yerine hatırlı tanıdıklarını araya koyarak görece savaştan uzak Diyarbakır’daki ikinci kolorduya gönderilmesini sağlar. Neredeyse tüm arkadaşlarını Çanakkale savaşlarında yitiren genç üsteğmen babasının yaptığı torpili affetmez ve yakın asker arkadaşlarının ölüm haberleri geldikçe onların yanında olamamak onlara yardım edememekten duyduğu hınçla babası ile olan ilişkisini keser. Mektuplarına yanıt vermez.

Genelkurmay kayıtlarından öğrendiğimize göre üsteğmen Hasan Refik daha sonra Kafkas ve Van cephelerinde görev yapar. İnönü ve Sakarya savaşlarına yüzbaşı rütbesi ile katılır. 21 Eylül 1921’de şehit olur.*

Mahkeme reisinin çabaları başlangıçta işe yarasa da oğlunun hayatını kurtarmaya yetmemiştir. Baba ile oğul birbirlerine kırgın ve küs ayrılmışlardır. Ölümünden sonra cepheden mahkeme reisine gönderilen oğluna ait evrak-ı metruke içinden künye, birkaç soluk fotoğraf ve bu mektup zarfı çıkar. Mektup ortada yoktur ama oğlu zarfı saklamıştır. Beyoğlu 1. Ceza Reisi Hacı Ahmet Bey cevap alamasa da mektup göndermeye devam ettiği oğlunun, okumadan yırtıp atmasını önlemek için zarfın üzerine kurşun kalemle silik iki küçük not iliştirmiştir. Sol taraftaki notta “ciğer köşem” altta sağ tarafta ise yine kurşun kalemle “gözümün nuru oğlum” yazmıştır. Cephedeki asker oğluna mahkeme reisi sıfatıyla resmi ağızdan yazıp kapattığı mektuba kurşun kalemle böyle bir eklenti yaparak kendini affettirmeye çalışır. Zarfı sakladığı kitabın sayfalarına, yıllardır haber alamadığı oğlundan geriye kalanlar arasında bu zarfın saklanmış olmasını yanıt alamasa da affedildiği biçiminde yorumladığı notunu düşmüştü.

Kitabın sayfalarındaki diğer notlar ise kederli ve hayata küskün bir babanın artık hayatta olmayan oğluyla tek taraflı konuşması şeklinde kaleme alınmıştı. Son sayfada ise Hacı Ahmet Bey, mealen “gittiğin yerde sıkılmayasın oğlum, cevabını bu zarfı saklayarak bana gönderdin. Bu bana yeter. Bazen söylemedikleri de yaşatır insanı, benim de sana söylemediklerim var. Gün gelir kavuşur konuşuruz umarım” diye yazmıştı.   

Mehmet Uhri

* Yüzbası Hasan Refik Van (1328-c-P. 178) 5 nci Kafkas Tümeni 13 ncü Alay 12 nci Bölük Komutanı, İnönü, Sakarya Muharebelerine  katıldı ve 21 Eylül 1921’de şehit  düşmüştür.

Kaynak: TÜRK İSTİKLAL HARBİNDE ŞEHİT DÜŞEN SUBAYLAR E. Kur. Alb. NUSRET BAYCAN (Gnkur. ATASE Bşk.lığı Arşivi, Dosya No. i, 1302-P. 39: 1338-P. Ds. 148)